Aan de wandel rond Wibaut

Van meet af aan is de Wibautstraat het lelijke eendje van de stad geweest. Maar in een imperfecte straat schuilt een sexy straat. Daarom maakte radiojournalist Jorrit Brenninkmeijer De Wondere Wibaut, een audiotour over heden en verleden.

Bij de meeste Amsterdammers staat de Wibautstraat al jaren met stip op één in het rijtje lelijkste straten van de stad. De drukke vierbaansweg met aan weerszijden hoge panden en ventwegen, voert een permanente stroom auto’s van en naar het centrum. Een flinke opknapbeurt en de bouw van de Amstelcampus moeten het imago oppoetsen, zodat de straat eindelijk wordt wat het altijd al had moeten zijn: een straat met internationale allure.

‘Toch heeft ook dit stuk van de stad een fascinerende geschiedenis achter de rug,’ zegt Jorrit Brenninkmeijer (39) vlak voor de presentatie van zijn audiotour, in het Badhuistheater op het Boerhaaveplein. ‘Voordat het Centraal Station werd gebouwd bijvoorbeeld, lag het belangrijkste station van de stad hierachter. Het Weesperpoortstation op het Rhijnspoorplein, de plek van de Amstelcampus. Daarom is de Wibautstraat zo breed, vanwege het spoor dat er lag.’ Zijn boodschap is in één klap helder: verhalen maken de straat.

Schilderijtje
Met een mp3-speler word je naar in totaal veertien plekken op en rondom de Wibautstraat geleid. Het ene verhaal is nog wonderlijker dan het andere. Dat van Miriam Berthauer (60) bijvoorbeeld, die als stadsmens graag uitwaait op Texel. Ze raakte er verliefd op een ‘prachtig schilderijtje’ en was er kapot van toen het werd gestolen uit het Maritiem & Jutters Museum. Wonderlijker is de terugkeer. ‘Het dook hier op, vlak voor mijn deur! Een junk in de metro vroeg er honderd gulden voor.’

Ook zo wonderlijk: de zaal waar de geïnterviewden lachen om de geluidsfragmenten. Vroeger een plek waar de buurtbewoners zich kwamen wassen, nu een buurttheater en startpunt van de audiotour die de luisteraar via het Amfi de Wibautstraat instuurt. De modeleerschool is gehuisvest in het voormalige directiekantoor van Amstel Bier – ‘Wie gaat nu water drinken, als er bier staat,’ zegt een oud-medewerker door de speakers. De brouwerij, een van de vele fabrieken in het gebied, is begin jaren tachtig gesloopt.

Aan dat industriële karakter dankt de straat de titel lelijkste straat van het land. ‘Aan dit project moest ik nog beginnen toen ik het boekje Lelijk bebouwd Nederland van Jaap Huisman tegenkwam,’ zegt Brenninkmeijer lachend. ‘Volgens Huisman voldoet de straat aan alle eisen die bij de lelijkste straat horen. De straat is vrijwel onbegaanbaar, afstotelijk bebouwd, verspreidt een onappetijtelijke geur en ontneemt de gebruiker elke lust tot welke activiteit dan ook.’

Boulevard
Het stedelijke gebied rondom de Wibautstraat ontstond gedurende de industriële revolutie in de negentiende eeuw. Amsterdam breidde zich verder uit buiten de oude stadsgrenzen. Het spoor en spoorstation op de kop van de straat werden aangelegd en fabrieken schoten als paddenstoelen uit de grond. Daardoor ontstond vanzelf de behoefte aan nieuwe woningen en kantoorpanden. Het Weesperpoortstation werd in 1939 gesloopt en vervangen door het Amstelstation, een kilometer verderop. Dat effende de weg voor de nieuwe verkeersader: de Wibautstraat was geboren.

In de oorlogsjaren was de straat nog niet meer dan een provisorisch klinkerpad. En met de bouw van de eerste kantoren wilde het ook niet vlotten. Door gebrek aan bouwmaterialen heeft het elf jaar geduurd voordat het eerste kantoor op het Rhijnspoorplein 1 kon worden geopend. De gemeente had een boulevard van internationale allure voor ogen, maar dat zag geen Amsterdammer erin terug. ‘Als grap werd gezegd dat als de Russen ooit zouden komen ze meteen een hoofdgebouw voor de partij hadden,’ horen we tijdens de audiotour.

De ruimte in de omgeving bood wel veel mogelijkheden. Frits Bolkestein richtte er in de jaren vijftig met een aantal medestudenten Casa 400 op, een complex dat ’s zomers fungeert als hotel en de rest van het jaar als studentenhuis. Rita Schouten (56) werkte er als kamermeisje tijdens de zomervakanties. De leefgewoonten van studenten staan haar nog in het geheugen gegrift. ‘Als je pech had moest je de kamers ombouwen tot toeristenkamers. De koffiedrek liep soms langs de muren. Andere kamers kwam je niet eens in, die moesten ontsmet worden door de GGD.’

Inmiddels ligt het Rhijnspoorplein weer braak vanwege de bouw van de Amstelcampus. Ondertussen werkt de gemeente aan een grootscheepse renovatie van de straat. Opnieuw is de doelstelling uitgesproken dat de Wibautstraat zich in de toekomst moet kunnen meten met promenades in Parijs en Berlijn. Een internationale entree, waarbij ventwegen verdwijnen en brede stoepen, bomen en fietspaden terugkeren.

Berthauer deert het niet. Ze is opgegroeid in de Indische buurt en woont nu al 26 jaar in de Wibautbuurt. ‘Ik vind het hier heerlijk. Om de herrie, om het gedruis, alles eromheen.’ En hoe zit het met dat schilderijtje? ‘Dat hangt nu weer in het museum, die honderd gulden kreeg ik terug. Maar leuk is het niet. Een dief met spijt, stond er in de Texelse Courant! Dat ging over mij, dat zou ik toch nooit doen?’ Na een slok van haar biertje zegt ze lachend: ‘Ik had dat schilderijtje gewoon moeten houden.’

Wondere Wibaut
De audiotour is te downloaden via www.wonderewibaut.nl. Geïnteresseerden die zelf geen mp3-speler bezitten kunnen er één lenen bij Bureau Nieuwbouw (Rhijnspoorplein 2), Hartog’s Boterham (Wibautstraat 77) of Het Badhuistheater (Boerhaveplein28) Brenninkmeijer maakte eerder al audiotours over het Olympisch Stadion (Stadionplein FM) en Geuzenveld (Het gevoel van Geuzenveld).

Verschenen in Havana, september op 29 september 2010