De eeuwige student, een eeuwig probleem

Zonder ervoor te werken, toch je diploma halen. Het hogerberoepsonderwijs is de afgelopen maanden overspoeld door een golf van negatieve publiciteit. Verscheidene hogescholen zouden diploma’s praktisch weggeven om maar van de eeuwige student af te komen.

De beerput ging open toen duidelijk werd dat Hogeschool Inholland honderden studenten onterecht aan een diploma heeft geholpen, zonder dat zij daar een eerlijke tegenprestatie voor hadden geleverd. Het bericht in de Volkskrant veroorzaakte een stortvloed aan reacties. Website GeenStijl publiceerde tientallen verhalen van studenten van andere hogescholen die ook vertelden hoe zij eenvoudig aan een diploma waren gekomen of op andere manieren door de studie waren gefietst.

De Onderwijsinspectie is inmiddels een onderzoek gestart naar deze verkorte afstudeertrajecten. Demissionair staatssecretaris van onderwijs Marja van Bijsterveldt (CDA) zegde de Tweede Kamer daarbij toe dat de inspectie speciaal gaat kijken naar klachten van docenten die zich door hun directie onder druk gezet voelen om hogere cijfers te geven. Want daarin schuilt de kern van het probleem: hogescholen en universiteiten krijgen betaald zodra een student is afgestudeerd. En hoe langer een student staat ingeschreven, hoe meer het een onderwijsinstelling kost.

Langstudeerders
De eeuwige student wordt in officiële termen omschreven als ‘langstudeerder’: iemand die langer dan de reguliere studietijd plus één jaar studeert. ‘Eigenlijk dus alle studenten die aan hun zesde studiejaar beginnen’, zegt Marcelle Peeters, directeur Onderwijs & Onderzoek van de HvA. ‘Deze studenten hebben vaak al een baan, maar schrijven zich toch steeds weer in omdat ze wel de intentie hebben hun studie af te maken.’

Studenten slagen daar vervolgens niet in omdat ze de tijd niet hebben om hun studie af te ronden. ‘Dat neem ik werkgevers heel erg kwalijk. Het getuigt van slecht personeelsbeleid. Bedrijven zouden er op gericht moeten zijn hun werknemers aan een diploma te helpen, zeker als ze bijna klaar zijn’, zegt Peeters. ‘Met een diploma heb je een basis. Je zag het in de IT. Veel studenten vonden een baan, de sector stortte in en stuk voor stuk stonden ze op straat. Zonder diploma.’

Cijfers over het aantal langstudeerders zijn moeilijk te geven. De HBO-raad, de overkoepelende vereniging van hogescholen in Nederland, rept van enkele honderden per hogeschool. Daarbij tekenen ze aan dat hogescholen onderling moeilijk zijn te vergelijken. Sommige instellingen leiden studenten uitsluitend op voor beroepen waar een diploma verplicht is, terwijl andere hogescholen veel meer studenten opleiden voor vrije beroepen.

Financiële prikkels
Voor hogescholen zijn langstudeerders dus een behoorlijk probleem, temeer omdat het Rijk pas geld uitkeert zodra een student zijn diploma haalt. Hoewel de meeste hogescholen zeggen langstudeerders geen alternatieve afstudeermogelijkheden aan te bieden, kwam deze zomer in het nieuws dat hogeschool Inholland onterecht diploma’s zou hebben verstrekt aan langstudeerders van de opleiding Media en Entertainment Management (MEM). Studieachterstanden van zo’n 250 studenten zouden, zo meldde de Volkskrant, zijn kwijtgescholden en eerder afgekeurde scripties werden alsnog goedgekeurd.

‘De oplossing is natuurlijk nooit iemand aan een diploma te helpen die dat niet waard is’, zegt Marcelle Peeters. ‘Maar het nieuws laat wel zien dat het een probleem is waar hogescholen mee te maken hebben. Natuurlijk heb je een punt als je zegt dat de financiering een rol speelt. Hogescholen worden betaald naar gemiddelde studieduur, zo’n 4,5 jaar. Hoe langer een student staat ingeschreven, hoe meer het kost. Scholen krijgen op den duur zelfs een strafkorting.’

Maar die financiële prikkel is volgens Annelou van Egmond, woordvoerder van de HBO-raad, niet het voornaamste probleem. ‘Natuurlijk lopen hogescholen een financiële prikkel mis. Maar studenten die acht, negen jaar staan ingeschreven leveren vooral praktische problemen op. Zodra zij zich weer melden bij hun school, is de onderwijsinstelling verplicht ze weer de vakken aan te bieden die gegeven werden op het moment dat zij stopten. Dat is vaak niet mogelijk en daarmee een nog veel grotere kostenpost.’

Doekle Terpstra, voorzitter van de HBO-raad, roept de politiek daarom op om naast het bindend studieadvies na het eerste jaar, nog een moment in te voeren waarop de student aangesproken wordt op zijn prestaties. Daarmee zou het probleem van de eeuwige student goed te verhelpen zijn. Want het financieringsstelsel gaat komend jaar al op de schop. Hogescholen en universiteiten krijgen het merendeel van het geld dan niet meer voor het aantal diploma’s dat ze uitreiken, maar voor het aantal studenten dat een instelling telt.

Afspraken
De Hogeschool van Amsterdam zegt het probleem aan te pakken door langstudeerders actief te benaderen. Marcelle Peeters: ‘Alle HvA-studenten moeten hier op basis van de Onderwijs- en Examenregeling afstuderen. Studenten die daar moeite mee hebben, omdat ze vaak al werken, bellen we op. We maken individuele afspraken en proberen er zo voor te zorgen dat ze weer bij de opleiding betrokken raken. Dat kan bijvoorbeeld door om de twee weken concrete afspraken te maken over een volgende stap.’ Bijna alle studenten komen naar die afspraken, zegt Peeters. ‘En dat is toch het belangrijkste: dat ze uiteindelijk hun diploma halen.’

Verschenen in Havana, september 2010