Geen hooligans maar tifosi. Geen georganiseerd geweld, maar wel uitzinnige liefde voor de club, naar Italiaans voorbeeld. Dat is het streven van Vak 410, de feestcommissie van het Ajaxlegioen. Het gaat wel eens mis – voetbal blijft emotie.
Zondagmiddag, even voor half één. Op vier plekken aan de zuidkant van de Arena verschijnen op grote doeken de letters A, J, A, X boven groepen supporters. Over de balustrade van de tweede ring hangt inmiddels een groot spandoek met de tekst ‘ Amsterdam’. Rode, witte en zwarte vellen papier worden door de toeschouwers in de lucht gestoken. Ajax Amsterdam. Actie geslaagd. Vak 410 heeft weer van zich laten horen.
“Genoeg geluld! Spuiten kreng,” roept een jongen van de vermaarde supportersgroep naar één van zijn vrienden, twee weken voor de bewuste wedstrijd tegen Feyenoord. Op het parkeerdek van de Arena werken Ajaxsupporters aan een vijftig meter lang spandoek. Het is eerder die dag ter plekke aan elkaar genaaid. “Daar zijn we natuurlijk erg goed in,” grapt iemand. Langzaam verschijnen de contouren van het woord Amsterdam.
Met de voorbereiding op de wedstrijd tegen Feyenoord kun je niet vroeg genoeg beginnen, vinden de jongens van Vak 410. Het is de enige klassieker in Nederland. Over twee weken moet een enorme sfeeractie ervoor zorgen dat de Rotterdammers voor de wedstrijd al op 1-0 achterstand komen te staan. In 410 zit een nieuwe, jonge generatie supporters. Motto: alles voor de sfeer.
Vak 410 ontstond in 2001, nadat een handjevol supporters het initiatief had genomen om nu ook eens een voetbalsfeer aan de noordzijde van het stadion te creëren. Tot dan toen was alleen de F-side aan de zuidkant verantwoordelijk voor het beetje sfeer in de Arena. Langzaam maar zeker ontstonden verschillende groepjes fanatieke supporters ‘ op noord’. Voor het seizoen 2001-2002 wees Ajax ze een eigen vak toe waarvoor ze een seizoenskaart konden aanschaffen. Vak 410 was geboren.
“Dit doek stelt eigenlijk nog niet eens zo heel veel voor, ” zegt Robin (23) met een grote glimlach op zijn gezicht. “Het is maar een onderdeel van de totale actie. In een loods buiten Amsterdam wordt op dit moment gewerkt aan de andere doeken, twee keer zo groot en breed. ” Slechts een mannetje of twintig kent de locatie van de loods. “Je moet voorkomen dat de tegenstander kan anticiperen op onze acties, ” zegt Robin, die verantwoordelijk is voor de communicatie. Hij is een van de 410’ers die niet met zijn volledige naam in de krant willen.
Robin is één van de jongens die iedere thuiswedstrijd te vinden is aan de zuidzijde van het stadion. Tweede ring, schuin boven de F-side. Een nieuwe plek, tot vorig seizoen was het sfeervak daadwerkelijk gehuisvest in vak 410, ‘ op noord’. Door de enorme groei ontstond het verlangen uit te breiden. Ajax stond er welwillend tegenover. Het vak verhuisde, inclusief nummer, naar de vakken 424 en 425. Tot vreugde van gemeente en politie: alle fanatiekelingen aan één kant van het stadion. Het vak telt nu twaalfhonderd supporters, met een wachtlijst van vierhonderd.
Voor de reguliere stadionbezoeker was de verhuizing aan het begin van het seizoen een aangename verrassing. Jarenlang werd de Arena door de eigen aanhang bestempeld als een doods theater. De komst van 410 verbeterde de sfeer, maar supporters spreken pas sinds de verhuizing over een sfeervoller stadion. Veel F-siders denken hier net zo over. De komst van de jonge supporters naar hun kant heeft de sfeer daadwerkelijk verbeterd. Héél zuid springt en zingt nu, al doet 410 dat wat hen betreft soms te enthousiast.
Op het parkeerdek wordt hier en daar gevloekt. “Het vriest, daardoor spuiten die verfbussen minder goed, ” zegt Dennis, een jongen die bij veel acties van 410 is betrokken. Op hetzelfde moment onderwerpt Robin het vak aan een inspectie. Bij de laatste wedstrijd zijn zo’n tien stoeltjes gesneuveld. “Moedwillig? Dat kan ik echt niet met zekerheid zeggen. We zingen, springen en dansen. En als je staand naar een wedstrijd kijkt leunt je voet al snel op de rugleuning van je voorganger. ” Voorzitter Abel Dekkers vult Robin aan: “Sommigen doen het moedwillig, maar het merendeel uit 410 is helemaal niet uit op slopen. Ik praat het niet goed, maar het blijft voetbal. Dat is emotie. ”
Die emotie kenmerkt deze nieuwe generatie supporters. Inmiddels de derde generatie fanatieke supporters sinds het ontstaan van de F-side midden jaren zeventig. Ze nemen afstand van de Britse voetbalcultuur waar de F-Side zich in de beginjaren vooral op baseerde. 410 introduceerde de Italiaanse supporterscultuur bij Ajax. Ze noemen zich ultra’s (Ultra’s VAK 410), sfeeracties worden tifoacties genoemd, naar tifosi, de Italiaanse benaming voor een groep fanatieke supporters, en een spandoek aan een stok wordt bandieri genoemd. Ze zijn tegen het moderne voetbal: de fysieke scheiding tussen tribune en voetbalveld, de combiregelingen en voetbalpassen.
“Het is een andere manier van supporten, ” vertelt Robin. “Uitgangspunt is dat je negentig minuten lang achter je club staat. ” Dat gebeurt met grote choreografieën waarbij het hele stadion wordt betrokken, bijvoorbeeld door gekleurde vellen omhoog te houden. Hoogtepunt vormen de enorme spandoeken, die aan het begin van een wedstrijd niet langer dan één of twee minuten worden vertoond. Daarna wordt er gezongen. Abel geeft toe dat die Italiaanse cultuur wel eens botst met de Amsterdamse mentaliteit. “Die is kritisch, Amsterdammers worden boos om slecht en lelijk spel. ”
Door die ultracultuur is VAK 410 anders ingericht dan andere vakken. Robin wijst op een klein podium in het midden van het vak. “Op dat kleine podium staat de capo, door een luidspreker zet hij liedjes in als dat al niet spontaan gebeurt. ” Het speakersysteem is door Ajax aangelegd, 410 is het enige vak dat over dergelijke boxen beschikt. Robin wijst omhoog. “Via die katrollen kunnen we spandoeken ook rechtop laten zien. ” Ajax ondersteunt het vak facilitair en financieel. Zo hebben de jongens van 410 een eigen nis in de Arena, waar voornamelijk doeken en spuitbussen worden opgeslagen. “Financieel zijn we echter niet geheel afhankelijk van Ajax, ” zegt Abel. “We verkopen onze eigen sjaaltjes, T-shirts en dvd’s. De winst gebruiken we om nieuwe sfeeracties te financieren. ”
Het is de dag voor de klassieker, de eerste jongens van 410 zijn al voor tien uur op de Arena. Vandaag worden de laatste voorbereidingen getroffen voor de wedstrijd van morgen. In samenwerking met het sfeerteam, een team dat vanuit Ajax met verschillende groepen supporters de choreografieën door heel het stadion opzet, moeten zo’n 30.000 rode, witte en zwarte A2-papieren tussen de stoeltjes worden gestoken. Dat is het middagprogramma, de rest van de ochtend wordt gekeken naar de training. Dat hoort bij de klassieker. Aan de hekken worden spandoeken gehangen, een jongen is naarstig op zoek naar een aansteker. Even later blijkt waarom: de Ajacieden worden onder een wolk van rode rook toegezongen.
De gemiddelde leeftijd in Vak 410 schommelt tussen de 16 en 26, een groot deel van de leden komt niet uit Amsterdam. Het opleidingsniveau ligt vrij hoog, veel van de ‘ ouderen’ studeren aan hbo of universiteit. Het is bovendien de eerste generatie die groot geworden is met de Amsterdam Arena. De Champions Leaguefinale uit 1995 beleefden ze als kind en stadion De Meer hebben ze nooit gekend. Voorzitter Abel: “Het doet wel pijn dat ik nooit in De Meer ben geweest of Ajax heb zien spelen in het Olympisch. Als je die verhalen hoort man, dat moet wat geweest zijn. ”
Tegen het einde van de middag blijkt dat er te weinig witte vellen zijn geleverd. Het probleem wordt creatief opgelost. De jongens uit 410 zijn kinderen van hun tijd, groot geworden in een beeldcultuur. Het tekort wordt aangevuld met de vellen van de eretribune. “Die tribune komt toch niet op tv, bovendien zitten de echte supporters aan de andere kant, ” zegt één van de jongens. Als alle stoeltjes dan eindelijk zijn voorzien papier en de spandoeken klaarliggen is het tijd om te gaan. Vanavond wordt de verjaardag gevierd van Neill Shepherd, coördinator van de acties van 410. Een mooie gelegenheid zo vlak voor de wedstrijd van morgen. Abel voelt de spanning nu al oplopen.
Vijf jaar geleden raakte VAK 410 voor het laatst in opspraak. Toen werden spelers van Jong Feyenoord belaagd door een groep Ajaxsupporters en onder die supporters bevonden zich 410’ers. Binnen 410 gaan ook nog wel eens jongens met elkaar op de vuist. Abel: “Het gaat er vooral heftig aan toe als er veel bier wordt gedronken. Bij late wedstrijden gaat het vaker mis. Voetbal is nu eenmaal emotie. Grootste verschil met de echte hooligans is dat wij de confrontatie niet bewust opzoeken. Je hebt van die jongens die morgen Feyenoorders gaan opwachten bij de hekken, wat heb je daar nou aan. ”
Problemen heeft het Ajaxbestuur dan ook niet echt met 410. Het hekelt alleen het afsteken van vuurwerken en rookbommen. Zo stond vorig jaar nog een deel van de tribune in brand. Bovendien worden Ajax boetes opgelegd wanneer er vuurwerk wordt afgestoken. Op het afsteken van vuurwerk staat een stadionverbod, vijf camera’s houden Vak 410 daarom permanent in de gaten. “Een paar jongens hebben een stadionverbod, ” zegt Robin. “Goedpraten wil ik het niet, maar het hoort nu eenmaal bij de cultuur. ” Volgens de jongens van 410 kun je er vergif op innemen dat er morgen weer rookpotten worden aangestoken, het gaat om de klassieker.
Het is de dag van de wedstrijd. De actie is geslaagd. VAK 410 heeft weer van zich laten horen. Dankzij de tifoactie van 410 staat Ajax figuurlijk al op voorsprong, het vak is trots en dat is duidelijk voelbaar. Het kleine podium wordt door vier jongens bemand. Zetten zij de liedjes niet in, dan doet iemand anders het wel. Ajax wint met 2-0.
Vak 410 is in acht jaar uitgegroeid tot een begrip. Abel: “Onze ambitie? Uiteindelijk de hele korte zijde beslaan. ”
Foto vak410.nl
Hier gaat het om bij Vak 410: vlaggen, vaandels, spreekkoren. ‘ Uitgangspunt is dat je negentig minuten achter je club staat.’
Verschenen in Het Parool, 16 februari 2009
